TẠP CHÍ KINH TẾ
Một năm sau: cốt lơi của khủng hoảng tài chính vẫn c̣n nguyên vẹn.
Giới hạn tiền thưởng
cho "trader" không giúp ngăn ngừa khủng hoảng
tài chính
Thanh Hà (RFI.fr/tiengviet) Bài
đăng ngày
Một năm sau nh́n lại, theo ước tính của quỹ FMI, thiệt hại của khủng hoảng vừa qua lên đến 1000 tỷ đô la. Từ tài chính, khủng hoảng đă đă lan sang đến cả guồng máy kinh tế thực. Nhưng thế giới chưa t́m ra được một tiếng nói chung về việc kiểm soát các hoạt động của các ngân hàng.
Trung tâm tài chính
(Ảnh : Thanh Hà/RFI)
Ngày 15/9/2008 thị trường tài chính Hoa Kỳ trải qua một trận động đất dữ dội với tin ngân hàng Lehman Brothers, một trong những cột trụ tài chính của Wall Street phá sản.
Một năm sau, ngày 25/9/2009 nguyên thủ quốc gia và thủ tướng chính phủ 20 nước kinh tế phát triển nhất thế giới họp nhau lần thứ ba tại Pittsburgh để cùng điểm lại những chuyển biến trong thế giới tài chính suốt 12 tháng vừa qua với mục tiêu duy nhất : Tránh để không bao giờ kịch bản đen tối của ngày 15/9 năm trước tái diễn.
Báo chí nói đến giai đoạn gọi là trước và sau sự sụp đổ của ngân hàng Lehman Brothers, một sự kiện buộc cả thế giới đối phó với khủng hoảng tài chính và kinh tế nghiêm trọng nhất kể từ sau cơn Đại khủng hoảng năm 1929 đến nay.
Các cường quốc kinh tế từ Mỹ đến Trung Quốc, từ Anh Quốc đến Tây Ban Nha, và ngay cả các nước nhỏ như Thái Lan, hay Hàn Quốc đă phải tung ra hàng tỷ, hàng trăm tỷ đô la để cứu văn ngành ngân hàng và tiếp theo đó là để bơm thêm một nguồn sinh khí mới cho cỗ xe kinh tế.
Trong một năm qua; quang cảnh tài chính toàn cầu đă chuyển biến như thế nào ? Các bên liên quan, từ phía các chính quyền đến các ngân hàng đă có những động thái ǵ để kịch bản đen tối cách nay một năm không bao giờ tái diễn ? Sau vụ phá sản của Lehman Brothers, giới chuyên gia đă nhắc nhiều đến nhu cầu cấp bách cải tổ hệ thống tài chính thế giới, công cuộc cải tổ ấy đă tiến triển đến đâu ?
Ngược ḍng thời gian
Ba ngày, từ 15 đến 17/9/2008, được coi là giai đoạn đen tối nhất của thị trường tài chính Hoa Kỳ : Ngày 15, ngân hàng Lehman Brothers chính thức tuyên bố phá sản, tiếp theo sau là tập đoàn bảo hiểm số một của Mỹ AIG bị đe dọa khánh tận, khiến chính quyền George Bush phải can thiệp, về phần một cột trụ khác của nền tài chính Hoa Kỳ là Merrill Lynch chỉ sống sót sau khi được ngân hàng Bank of America mua lại một phần vốn.
Với hậu quả gần như tức khắc là
toàn bộ các thị trường tài chính thế giới, từ
Wall Street đến Tokyo, Thượng Hải, các chỉ số
chứng khoán đều tuột dốc mạnh. Tại
châu Âu :
Cũng trong tuần lễ đó,
Cũng hiếm khi nào chính quyền Hoa Kỳ phải « quốc hữu hóa » công ty bảo hiểm quốc tế của AIG và hai định chế tín dụng địa ốc là Fannie Maie và Freddie Mac để cứu nguy ngành tài chính của nước Mỹ và của cả thế giới. Vào những tháng cuối nhiệm kỳ, chính quyền của tổng thống Bush đă phải tung ra kế hoạch 700 tỷ đô la để hút bớt các khoản nợ độc hại của giới ngân hàng. Đấy là những khỏan nợ khó có thể hoàn trả.
Khu tài chính City, Luân Đôn
(Ảnh : Wikimedia)
Thiệt hại to lớn
Một năm sau nh́n lại, theo ước tính của quỹ FMI, thiệt hại của khủng hoảng vừa qua lên đến 1000 tỷ đô la. Trong đó, đương nhiên Anh Quốc và Hoa Kỳ, hai thị trường hàng đầu thế giới trong lĩnh vực này, phải chịu hậu quả nặng hơn hết : Hàng trăm nhân viên ngân hàng, môi giới chứng khoán mất việc trong một năm vừa qua.
C̣n nếu tính theo đầu người, trung b́nh thiệt hại là 10 ngàn đô /người Mỹ và khoảng 30 ngàn bảng Anh trên vương quốc của Nữ hoàng Elisabeth đệ nhị.
Từ tài chính, khủng hoảng đă lan sang đến cả guồng máy kinh tế thực, tức là đến các khâu sản xuất công nghiệp, dịch vụ, đến ngành thương mại thế giới và kèm theo đó là những tác động xấu về phương diện xă hội : Thất nghiệp ở Hoa Kỳ, Nhật Bản tăng đến mức kỷ lục.
Chính quyền Trung Quốc phải xét lại chính sách an sinh xă hội, để tiếp sức cho người tiêu thụ nhằm cứu văn lấy ngành công nghiệp, sản xuất trong khi xuất khẩu sang Âu Mỹ chựng lại.
Kiểm soát hoạt động tài chính, ngân hàng
Một năm sau trận động đất tài chính xuất phát từ thị trường chứng khoán Wall Street, thế giới chưa t́m ra được một tiếng nói chung về việc kiểm soát các hoạt động của các ngân hàng.
Có nhiều dấu hiệu là một vài tập đoàn tài chính phương tây lại « chứng nào tật nấy », hiểu theo nghĩa, họ lợi dụng các biện pháp đặc biệt của chính phủ để nhanh chóng củng cố lại cơ cấu tài chính để rồi lại lao vào các cuộc chạy đua t́m lợi nhuận như trước. Một số nhà băng, như trường hợp của BNP Paribas ở Pháp gần đây cho biết dành riêng một khoản tiền đến 1 tỷ euro để thưởng cho các nhân viên môi giới đầu tư giỏi.
Khác hẳn với ở Trung Quốc, tín dụng cấp cho tư nhân, doanh nghiệp vẫn vô cùng khan hiếm. Theo cơ quan bảo hiểm Euler Hermes Sfac của Pháp, nếu t́nh trạng này kéo dài, số các công ty cỡ vừa và nhỏ trên thế giới bị phá sản có thể tăng thêm khoảng 25%
Khủng hoảng tài chính đă chấm dứt ?
Nếu khủng hoảng hiểu theo nghĩa là « căn bệnh trầm kha nhất thời » trong ngành tài chính, th́ có thể nói là giai đoạn nóng bỏng nhất đă đi qua. Nhưng điều đó không có nghĩa là cộng đồng thế giới đang đứng trước một chân trời sáng sủa hơn.
Đành rằng nhiều ngân hàng, từ Mỹ đến Pháp đều đă bắt đầu làm ăn có lăi trở lại, nhưng đó là nhờ những biện pháp khá giả tạo. Chẳng hạn như cho vay với lăi cao trong lúc lăi suất chỉ đạo của ngân hàng trung ương c̣n khá thấp hay là tăng giá các dịch vụ ngân hàng đâu đó để bắt khách hàng chia sẻ gánh nặng, chia sẻ hóa đơn khổng lồ mà các vị trader và các tính toán sai lầm mua nhầm « nợ thối » để lại.
Sau hết, như phân tích của giáo sư
Thami Kabbaj giảng dậy tại đại học
« Theo tôi kiểm soát các khoản tiền thưởng dành cho các lănh đạo ngân hàng, dành cho các tay chuyên gia môi giới tài chính là một điều rất đáng được khuyến khích.
Điều quan trọng nhất là khi đưa ra những quy định cụ thể và rơ ràng về vấn đề thưởng tiền cho các tay trader, điều đó có nghĩa là các ngân hàng buộc họ phải hết sức thận trọng khi đem tiền của người khác đi đầu tư và như vậy họ sẽ không dám mạo hiểm một cách quá đáng, họ sẽ không t́m lợi nhuận bằng đủ mọi cách. Giới này sẽ không theo đuổi logique phải kiếm ra nhiều tiền lời nhất trong một khoảng thời gian ngắn nhất.
Chúng ta cũng đừng quên là vụ tai tiếng tài chính liên quan đến nhân viên môi giới đầu tư Jerome Kerviel, ngân hàng Société Générale chỉ thua lỗ có 5,6 tỷ euro trong khi đó khủng hoảng tín dụng địa ốc toàn cầu, theo tính toán của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế là 1000 tỷ đô la.
Điều đó có nghĩa là tấn công vào các khoản tiền thưởng dành cho giới « trader » là một việc làm đúng đắn, nhưng nó không cho phép chúng ta giải quyết tất cả.
Đành rằng các nhân viên môi giới đầu tư của ngân hàng đă đem tiền của người khác đi « đánh bạc », họ đă trở thành biểu tượng của cả giai đoạn có thể gọi là điên rồ của ngành tài chính thế giới, thế nhưng nguyên nhân sâu xa gây nên khủng hoảng lần này nằm chỗ khác.
Thứ nhất đây là hậu quả của cả một chính sách thiển cận của cơ cấu kinh tế và tài chính phương Tây và thứ hai, đây cũng là hậu quả của một sự bất cân bằng về tư bản đă có từ lâu nay giữa Hoa Kỳ và phần c̣n lại của thế giới »
Vấn đề cốt lơi vẫn c̣n nguyên vẹn
Về sự bất « thăng bằng » của các luồng tư bản khi mà phần lớn tư bản trên thế giới vẫn đổ về Hoa Kỳ, giáo sư Thami Kabbaj nói rơ hơn :
« Phải hiểu là khủng hoảng lần này bắt nguồn từ chỗ tất cả các nguồn vốn tiết kiệm của các nước giàu có trên thế giới đều ồ ạt đổ về Hoa Kỳ. Chúng ta nói nhiều đến khủng hoảng tín dụng địa ốc nhiều rủi ro subprime. Nhưng khủng hoảng subprime này từ đâu đến, nếu không phải là do tiền ở những nơi khác đổ quá nhiều và quá nhanh vào nước Mỹ ?
Từ đó người Mỹ có cảm tưởng là họ sống trong một thế giới gọi là « tiền rẻ » họ không cần tiết kiệm mà vẫn có tiền tiêu, họ muốn vay mượn bao nhiêu tiền của ngân hàng cũng được mà lại không phải trả lăi suất cao và cũng từ đó người Mỹ bị mắc nợ chồng chất.
Như vậy có thể nói là cả thế giới, đứng đầu là các nước dư thừa nguồn tài chính như Trung Quốc hay các nước Ả rập sản xuất dầu hỏa đă tiếp tay với Mỹ để tạo nên quả bóng địa ốc, để tạo nên khủng hoảng subprime với những hậu quả như chúng ta đă biết.
Tại sao người ta đổ tiền vào thị trường Mỹ ? Đơn giản chỉ v́ đấy là thị trường chứng khoán phát triển mạnh và an toàn hơn bất kỳ nơi nào khác ! Thế là tiết kiệm ở mọi nơi đồ vào nước Mỹ »
Trong bối cảnh đó, giáo sư Kabaj nhấn mạnh đến cái ông gọi là một cấu trúc tài chính mới hay một trật tự tài chính mới cho thế giới.
« Về tính thiển cận của mô h́nh kinh tế và tài chính toàn cầu th́ chúng ta thấy rằng mức lương của các vị lănh đạo công ty hay ngân hàng tùy thuộc vào những thành quả kế toán vào những khoản tiền lời lớn hay nhỏ mà họ mang lại cho công ty trong một thời gian ngắn - trung b́nh là sáu tháng.
Hễ mà trị giá cổ phiếu gia tăng, th́ lương của họ qua đó cũng tăng theo và nhất là họ lại nhận được nhiều khoản tiền thưởng dưới dạng cổ phiếu có tên gọi là ‘stock option’. Thế nhưng, người ta quên mất một điều, đó là giá cổ phiếu có thể tăng lên cao, nhưng điều đó không có nghĩa là công ty thực sự có một tư thế vững vàng trên thị trường, hay đang thực sự thịnh vượng.
Do đó theo tôi, một trong những biện pháp nhằm giới hạn rủi ro trên thị trường có lẽ là chúng ta cần xét lại chính sách lương bổng dành cho các nhà lănh đạo công ty. Thử hỏi họ cứ làm liều, đánh cuộc với thời cơ, nếu gặp lúc thuận lợi th́ họ mang lại nhiều lợi lộc cho công ty và được thưởng nhiều tiền, c̣n nếu chẳng may, có bị thua lỗ, họ phải từ chức th́ lại được ra đi với những khoản bồi thường hàng triệu euro mà trong tiếng Pháp gọi là ra đi với một chiếc dù bằng vàng (parachute dorée).
Trong điều kiện đó, các tay lănh đạo công ty hay ngân hàng đâu có ǵ để mất. Họ không bao giờ bị thiệt tḥi hay bị trừng phạt kể cả khi « làm bậy ». Từ điểm này, nhiều người đă coi thị trường chứng khoán như một ṣng bạc khổng lồ, để tha hồ đánh bạc bằng tiền của người khác.
Do vậy, theo tôi, để tránh xảy ra một cuộc khủng hoảng tài chính như hồi năm ngoái, chúng ta cần xét lại chính sách thù lao cho các nhà lănh đạo trong giới ngân hàng nói riêng và kể cả trong các ngành dịch vụ, sản xuất nói chung ».
Câu hỏi c̣n lại là liệu kinh tế thực có hy vọng nhanh chóng phục hồi hay chăng, một khi ngành tài chính được chấn chỉnh và cải tổ sâu rộng ? Chỉ biết rằng trong một năm qua, sản lượng công nghiệp trên thế giới giảm đi mất 25%, doanh thu trong các ngành xây dựng buôn bán, dịch vụ cũng bị giảm đi từ 20 đến 30%. Dư âm của trận băo tài chính trung tuần tháng 9/2008 vẫn c̣n đậm nét.
Thanh Hà (RFI.fr/tiengviet) Bài
đăng ngày